Mutyzm wybiórczy (selektywny) to zaburzenie, które wciąż bywa mylone z nieśmiałością lub brakiem wychowania. Tymczasem to złożony problem psychologiczny, który znacząco wpływa na życie dziecka, jego rodzinę oraz środowisko szkolne.
Czym jest mutyzm wybiórczy?
Mutyzm wybiórczy polega na tym, że dziecko rozmawia swobodnie tylko z wybranymi osobami – najczęściej z jednym z rodziców lub najbliższą rodziną. W innych sytuacjach społecznych, takich jak szkoła, przedszkole czy spotkania z rówieśnikami, dziecko całkowicie milknie. Co ważne, w domu bywa rozmowne, a nawet dominujące i pełne życia.
Kluczowe cechy zaburzenia
- Przewlekłość – Odmowa mówienia utrzymuje się miesiącami, a często narasta stopniowo.
- Brak problemów z mową – Dziecko rozumie mowę, narządy mowy funkcjonują prawidłowo, a wcześniej nie miało problemów z wypowiadaniem się.
- Wzorzec sytuacyjny – W domu komunikacja jest pełna, natomiast w szkole lub w nowym otoczeniu pojawia się milczenie.
- Brak związku z wiedzą językową – Dziecko zna język i potrafi się nim posługiwać, jednak nie mówi w określonych sytuacjach.
Jakie trudności niesie mutyzm wybiórczy?
Zaburzenie to utrudnia nawiązywanie relacji z rówieśnikami i nauczycielami, wpływa negatywnie na proces edukacji oraz rozwój społeczny. Dziecko może być postrzegane jako nieśmiałe lub wycofane, co często prowadzi do nieporozumień i braku odpowiedniego wsparcia.
Objawy towarzyszące
Dzieci z mutyzmem wybiórczym często wykazują:
- nieśmiałość,
- lękliwość,
- unikanie kontaktu wzrokowego,
- upór,
- skłonność do manipulowania otoczeniem,
- niedojrzałość emocjonalną.
- Co ciekawe, ekspresja mimiczna oraz naśladowcza pozostają prawidłowe – dziecko potrafi wyrażać emocje i reagować na bodźce.
Skąd się bierze mutyzm wybiórczy?
Przyczyny mutyzmu wybiórczego są złożone i najczęściej związane z czynnikami emocjonalnymi. Lęk przed oceną, nadmierna wrażliwość czy trudności adaptacyjne mogą prowadzić do wycofania się z komunikacji w określonych sytuacjach. Często towarzyszy temu silna potrzeba kontroli otoczenia.
Co robić, gdy zauważysz objawy?
Najważniejsze jest zrozumienie, że mutyzm wybiórczy to nie „złośliwość” czy „wymysł”, lecz realne zaburzenie wymagające wsparcia. Warto:
- Skonsultować się z psychologiem dziecięcym.
- Wspierać dziecko w budowaniu poczucia bezpieczeństwa.
- Unikać presji i zmuszania do mówienia.
- Współpracować ze szkołą i nauczycielami.
Mutyzm wybiórczy to wyzwanie zarówno dla dziecka, jak i jego otoczenia. Wczesna diagnoza oraz odpowiednie wsparcie psychologiczne pozwalają przezwyciężyć trudności i umożliwiają dziecku pełny rozwój społeczny i emocjonalny. Jeśli zauważasz objawy mutyzmu wybiórczego u swojego dziecka, nie zwlekaj – skorzystaj z pomocy specjalisty.
Sensus Balans – Twoje wsparcie w drodze do równowagi psychicznej.
Lęk przed szkołą to doświadczenie znane niemal każdemu uczniowi. W większości przypadków ma łagodny charakter i nie zakłóca codziennego funkcjonowania dziecka. Jednak w swojej najbardziej nasilonej formie, określanej jako fobia szkolna, staje się poważnym zaburzeniem lękowym, które wymaga wsparcia i zrozumienia zarówno ze strony rodziców, jak i szkoły.
Czym jest fobia szkolna?
Fobia szkolna to intensywny, paraliżujący lęk związany z uczęszczaniem do szkoły. Objawia się nie tylko w sferze psychicznej, ale również fizjologicznej, społecznej i behawioralnej. Dziecko może wykazywać częściową niechęć lub całkowitą odmowę chodzenia do szkoły, mimo że w innych sytuacjach funkcjonuje prawidłowo. Warto podkreślić, że objawy nie wynikają z symulacji – dziecko realnie odczuwa silny strach i cierpienie.
Objawy fobii szkolnej
Fobia szkolna daje wielowymiarowe objawy, które pojawiają się najczęściej przed wyjściem do szkoły lub podczas pobytu w placówce:
Objawy somatyczne:
- bóle brzucha
- nudności, wymioty, biegunki
- bóle i zawroty głowy
- drżenie mięśni, rąk
- przyspieszone bicie serca, kołatanie serca
- duszności, omdlenia
- nadmierna potliwość
- rozstrój żołądka, brak apetytu
- Objawy psychiczne i społeczne:
- wycofanie się z kontaktów z rówieśnikami
- unikanie rozmów o szkole
- płaczliwość, drażliwość, apatia
- ataki paniki, przygnębienie
- unikanie zgłaszania się na lekcjach, izolacja w grupie
- Objawy behawioralne:
- odmowa pójścia do szkoły, wagarowanie
- symulowanie choroby, aby zostać w domu
- zaburzenia snu, koszmary senne związane ze szkołą
- Charakterystyczne jest to, że objawy ustępują, gdy dziecko może pozostać w domu – wówczas czuje się lepiej i nie zgłasza dolegliwości.
Kto jest najbardziej narażony?
Szczególnie podatne na rozwój fobii szkolnej są trzy grupy uczniów:
- Dzieci rozpoczynające naukę szkolną, u których lęk przed rozstaniem z rodzicem jest bardzo silny.
- Uczniowie zmagający się z długotrwałymi niepowodzeniami szkolnymi, które obniżają ich poczucie własnej wartości.
- Prymusi, dla których silny lęk przed niepowodzeniem i utratą pozycji najlepszego ucznia staje się źródłem ogromnego stresu.
Przebieg fobii szkolnej
Fobia szkolna może mieć postać przewlekłą – narastającą stopniowo i często poprzedzoną sporadycznym opuszczaniem zajęć już w młodszych klasach. Zdarza się również ostra postać fobii, wywołana nagłym, silnym przeżyciem, np. ośmieszeniem przez rówieśników lub nauczyciela.
Skutki i zagrożenia
Nieleczona fobia szkolna może prowadzić do poważnych konsekwencji: zaburzeń depresyjnych, izolacji społecznej, a nawet prób samobójczych. Dziecko z fobią szkolną ma trudności z realizacją obowiązku szkolnego, co negatywnie wpływa na jego rozwój edukacyjny i emocjonalny.
Jak wspierać dziecko z fobią szkolną?
- Nie bagatelizować objawów – dziecko nie symuluje, a jego lęk jest realny.
- Szukaj pomocy specjalisty – psycholog dziecięcy lub psychoterapeuta pomoże zrozumieć przyczyny i wdrożyć odpowiednią terapię.
- Współpracuj ze szkołą – nauczyciele powinni być świadomi problemu i wspierać dziecko w powrocie do szkoły.
- Buduj poczucie bezpieczeństwa – okazuj wsparcie, nie wywieraj presji i nie karz za objawy lękowe.
Fobia szkolna to wyzwanie, które może dotknąć każde dziecko – niezależnie od wieku, osiągnięć czy osobowości. Pamiętajmy, że lęk przed szkołą nie jest oznaką słabości, lecz sygnałem, że młody człowiek potrzebuje wsparcia, zrozumienia i profesjonalnej pomocy. Im szybciej zareagujemy, tym łatwiej będzie dziecku wrócić do równowagi emocjonalnej i pełni możliwości rozwojowych.
Jeśli zauważasz u swojego dziecka niepokojące objawy, nie zostawiaj go z problemem samego. Skontaktuj się z nami – zespół Sensus Balans to doświadczeni psychologowie i terapeuci, którzy pomogą Twojemu dziecku pokonać lęk i odzyskać radość ze szkolnego życia.
Zapraszamy do Sensus Balans – razem znajdziemy najlepsze rozwiązanie!