Smarzowski znów nie oszczędza widza
Wojciech Smarzowski nie robi kina lekkiego. Jego filmy nie są po to, byśmy się dobrze bawili. One mają boleć, budzić niepokój, rozliczać społeczeństwo. „Dom dobry” to nie wyjątek. To poruszająca opowieść o przemocy psychicznej skrywanej za zamkniętymi drzwiami pozornie „normalnych” domów. Film uderza w widza nie brutalnością fizyczną, ale milczeniem, kontrolą, gaslightingiem- subtelnymi, lecz niszczycielskimi formami manipulacji.
O czym jest „Dom dobry”?
Film pokazuje historię rodziny, która z zewnątrz wygląda jak spełnienie marzeń: piękny dom, dzieci, wykształcenie, sukces. Ale to, co najważniejsze, dzieje się za ścianami- tam, gdzie nikt nie patrzy. Tam rozgrywa się codzienny dramat emocjonalnej przemocy, niszczenia tożsamości, przekraczania granic.
Smarzowski z chirurgiczną precyzją pokazuje, jak przemoc psychiczna nie potrzebuje krzyków ani pięści – wystarczy słowo, spojrzenie, codzienny chłód, złośliwość, ignorowanie potrzeb partnera.
Przemoc psychiczna- niewidzialna, ale zabójcza
To, co czyni film tak przejmującym, to jego autentyczność. Przemoc psychiczna w „Domu dobrym” nie jest przerysowana – ona jest taka, jak w tysiącach polskich domów:
- subtelna,
- ukryta,
- systematyczna.
Jak pokazują badania, skutki przemocy psychicznej są równie destrukcyjne jak fizycznej: prowadzą do depresji, lęków, utraty tożsamości, a w skrajnych przypadkach – do samobójstw.
Follingstad, D. R. (2007). Rethinking Psychological Abuse. Aggression and Violent Behavior, 12(2), 127-143.
Kluczowe mechanizmy przemocy w filmie
1. Gaslighting- czyli: „wydaje ci się”
Sprawca w filmie ciągle kwestionuje emocje partnerki, jej wspomnienia, reakcje. Widzimy, jak kobieta z dnia na dzień traci pewność siebie i zmysł rzeczywistości.
Duron, J. et al. (2021). Observing Coercive Control. Psychology of Violence.
2. Kontrola emocjonalna i finansowa
Bohaterka ma ograniczony dostęp do pieniędzy, jej decyzje są podważane, jest traktowana jak dziecko, mimo że pełni rolę matki i partnerki.
Hamel, J. et al. (2023). Psychological Abuse and Control in Intimate Relationships. Traumatology.
3. Przemoc ukryta w żarcie i ironii
Pozornie „żartobliwe” komentarze służą poniżeniu, budowaniu dominacji. Smarzowski pokazuje, jak przemoc może kryć się w „niewinnym” śmiechu.
Das, S. & Ghosh, A. (2025). Behind the Mask: Narcissistic Abuse and Domestic Violence. ResearchGate.
Przemoc ma wiele twarzy- nie tylko psychiczna
Choć przemoc psychiczna jest osią filmu „Dom dobry”, Smarzowski pokazuje również inne formy przemocy, które tworzą toksyczny system rodzinny. W rodzinie, którą oglądamy na ekranie, przemoc jest jak pajęczyna- splata emocje, finanse, ciało, seksualność, a nawet sądowy system.
Przemoc fizyczna- to, czego nie widzimy, ale czujemy
W filmie przemoc fizyczna nie zawsze jest dosłowna. Czasem to przemoc symboliczna: ściana uderzona pięścią, przedmioty rozbijane w furii, agresja cielesna kierowana nie w ciało, lecz wokół niego – budująca strach i dominację. Ale są też sceny, w których ofiara zostaje fizycznie naruszona, choć sprawca „nigdy jej nie uderzył”.
Queen, J., Nurse, A., & Brackley, M. H. (2009). Being Emotionally Abused. Issues in Mental Health Nursing.
Przemoc ekonomiczna- kontrola przez pieniądze
W „Domu dobrym” kobieta nie ma dostępu do konta, musi tłumaczyć się z wydatków, nie podejmuje decyzji finansowych. To klasyczna przemoc ekonomiczna – forma dominacji, w której jedna osoba kontroluje drugą przez ograniczanie jej niezależności finansowej.
Taka forma przemocy odbiera ofierze możliwość odejścia, wzmacnia zależność i utrwala cykl przemocy.
Hamel, J. et al. (2023). The Consequences of Psychological Abuse and Control. APA.
Przemoc seksualna- przymus w relacji „małżeńskiej”
Choć często pomijana w debacie publicznej, przemoc seksualna w stałych związkach to realny problem. W filmie przemoc ta objawia się nie tylko w wymuszonych stosunkach, ale też w odmawianiu intymności jako kary, uprzedmiatawianiu partnerki, traktowaniu seksu jako narzędzia kontroli.
To przemoc ukryta pod hasłem: „to przecież mój mąż/moja żona, mam prawo”.
Mukhtar, S. (2023). Gaslighting, Grooming, and Sexual Entitlement in Emotional Abuse. Journal of Psychosexual Health.
Kelley, A. (2023). Gaslighting Recovery for Women.
Przemoc instytucjonalna- dziecko jako pole walki
Jednym z najbardziej przejmujących wątków filmu jest walka o dziecko. Po rozpadzie relacji, sąd staje się nową areną przemocy. Sprawca manipuluje instytucjami – oczernia matkę, przedstawia się jako ofiara, wykorzystuje przepisy do przedłużania procesu. Przemoc instytucjonalna to często:
- fałszywe oskarżenia wobec ofiary,
- ograniczanie kontaktu z dzieckiem,
- manipulowanie opinią biegłych,
- przeciąganie postępowań sądowych.
To forma przemocy po przemocy. Kiedy ofiara próbuje się uwolnić, ale zostaje uwikłana w kolejne systemowe krzywdy.
Burnett, K. A. (2020). Covert Psychological Abuse and the Process of Breaking Free. ProQuest.
Cummin, S. (2024). Decoding Coercive Control: Domestic Violence Assessment. Continued.com.
Dziecko w centrum przemocy
Film pokazuje, jak dzieci nie tylko „są świadkami” przemocy – one w niej żyją. Wychowywane w środowisku przemocy psychicznej, manipulacji, milczenia i wstydu, często powielają te wzorce w dorosłym życiu. Brak reakcji dorosłych to dla dziecka jednoznaczny komunikat: „To jest normalne”.
Rakovec-Felser, Z. (2014). Domestic Violence and Abuse in Intimate Relationships. Health Psychology Research.
Granice: temat tabu w polskich domach
Film stawia ważne pytanie: dlaczego nie potrafimy mówić „nie” w bliskich relacjach? Dlaczego stawianie granic postrzegane jest jako egoizm, zamiast jako zdrowy przejaw samoświadomości?
Przemoc psychiczna często zaczyna się od ignorowania granic– partner wchodzi w naszą przestrzeń, decyduje za nas, wyśmiewa potrzeby. Film uczy, że bez granic nie ma „domu dobrego”.
Pitman, T. (2017). Living with Coercive Control. British Journal of Social Work.
„Dom dobry” = dom z granicami
Dobry dom nie jest wolny od konfliktów ale jest miejscem, gdzie każdy ma prawo do głosu, do emocji, do niezgody. Smarzowski zdaje się mówić: dom dobry to dom świadomy. Taki, w którym nie trzeba grać roli, by przetrwać.
Zakończenie: Film, który powinien obejrzeć każdy
„Dom dobry” nie jest łatwy. Ale jest potrzebny. Pokazuje, że przemoc psychiczna nie jest prywatną sprawą – to cichy dramat, który trzeba nazywać i zatrzymywać.
Jeśli ten film zostawił w Tobie niepokój- to dobrze. Może to pierwszy krok do postawienia granic. Albo do pomocy komuś, kto jeszcze ich nie umie postawić.
Bibliografia naukowa:
- Follingstad, D. (2007). Rethinking Psychological Abuse. Elsevier.
- Hamel, J. et al. (2023). Psychological Abuse and Control. APA.
- Duron, J. et al. (2021). Coercive Control Tactics. APA.
- Pelz, B. (2025). Trauma and Dark Psychology. UniScience.
- Das, S. & Ghosh, A. (2025). Narcissistic Abuse. ResearchGate.
- Pitman, T. (2017). Living with Coercive Control. OUP.
- Echeburúa, E. & Muñoz, J. M. (2017). Psychological IPV Boundaries. Redalyc.
- Rodríguez-Carballeira, Á. (2014). Taxonomy of Abuse Strategies. UB.
Jeśli rozpoznajesz siebie lub bliską osobę w sytuacji pokazanej w filmie – nie czekaj.
Zgłoś się do specjalistów SensusBalans. Oferujemy konsultacje, pomoc terapeutyczną i edukację w zakresie wychodzenia z relacji przemocowych.
Pamiętaj! Przemoc nie ma płci!
SensusBalans Klinika Zdrowia Psychicznego
Ul. Małopolska 11/2, Szczecin,
Tel: 538 300 003