ADOS-2 pojawia się w każdej rozmowie o diagnozie autyzmu i bywa źródłem niepokoju, zwłaszcza u rodziców. Wyjaśniamy, na czym to badanie polega, dlaczego wygląda inaczej niż typowy test i co się dzieje po nim.
Czym jest ADOS-2
ADOS-2 to skrót od Autism Diagnostic Observation Schedule, drugiej edycji. W odróżnieniu od kwestionariuszy, w których zaznacza się odpowiedzi, jest to protokół obserwacji. Specjalista nie tyle pyta, ile stwarza sytuacje i przygląda się temu, jak badana osoba w nich funkcjonuje.
Narzędzie jest uznawane za jeden ze standardów w diagnostyce spektrum autyzmu na świecie. Prowadzić je mogą wyłącznie osoby po specjalistycznym szkoleniu.
Jak przebiega badanie
ADOS-2 ma pięć modułów dobieranych do wieku i poziomu rozwoju mowy: od małych dzieci, które jeszcze nie mówią zdaniami, po młodzież i osoby dorosłe swobodnie posługujące się językiem.
U małych dzieci badanie przypomina zabawę. Diagnosta proponuje aktywności z zabawkami, bańkami mydlanymi, obserwując przy tym reakcje: czy dziecko dzieli uwagę z drugą osobą, czy nawiązuje kontakt wzrokowy, czy pokazuje coś palcem, jak reaguje na przerwanie zabawy.
U nastolatków i dorosłych to głównie rozmowa, ale prowadzona w określony sposób. Padają pytania o relacje, emocje, plany, czasem prośba o opowiedzenie historii z obrazków. Specjalista obserwuje nie tylko treść odpowiedzi, ale też sposób prowadzenia rozmowy: naprzemienność, gesty, mimikę, reakcje na sytuacje społeczne.
Samo badanie trwa zwykle od czterdziestu minut do godziny. Nie da się go zdać ani oblać, nie ma dobrych i złych odpowiedzi.
Czego ADOS-2 nie robi
To najważniejsza część, o której często się zapomina. ADOS-2 sam w sobie nie stawia diagnozy. Jest jednym z elementów procesu, obok szczegółowego wywiadu rozwojowego z rodzicem lub opiekunem, oceny funkcjonowania w różnych sytuacjach oraz różnicowania z innymi przyczynami.
Zdarza się, że wynik ADOS-2 przekracza próg, a diagnoza autyzmu ostatecznie nie zostaje postawiona, ponieważ obraz lepiej tłumaczy inna przyczyna, na przykład zaburzenia lękowe, mutyzm wybiórczy, skutki zaniedbania albo niepełnosprawność intelektualna. Dlatego rozpoznanie nigdy nie powinno opierać się wyłącznie na jednym badaniu.
Jak przygotować dziecko
Rodzice często pytają, czy dziecko trzeba przygotować i czego mu nie mówić. Zasada jest prosta: nie strasz i nie ćwicz.
- Powiedz zgodnie z prawdą, że idziecie do osoby, która chce poznać dziecko i pobawić się albo porozmawiać.
- Nie zapowiadaj testu, egzaminu ani sprawdzianu, bo to niepotrzebnie podnosi napięcie.
- Nie instruuj dziecka, jak ma się zachować, patrzeć w oczy czy odpowiadać. Ćwiczenie zachowań zaburza obraz i utrudnia rzetelną ocenę.
- Zadbaj o wyspanie i posiłek przed wizytą, zmęczone i głodne dziecko funkcjonuje inaczej.
- Zabierz to, co masz z historii rozwoju: książeczkę zdrowia, opinie z przedszkola lub szkoły, wcześniejszą dokumentację, a jeśli to możliwe, stare nagrania z wczesnego dzieciństwa.
Co dalej po badaniu
Po zakończeniu całego procesu otrzymujesz omówienie wyników oraz pisemną opinię. Diagnoza nie jest celem sama w sobie. Jej wartość polega na tym, że wskazuje konkretny kierunek wsparcia i otwiera dostęp do form pomocy, na przykład orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.
Jeśli rozważasz diagnozę u siebie, możesz zacząć od bezpłatnego testu przesiewowego w kierunku spektrum autyzmu. Pełen zakres i przebieg badania opisaliśmy na stronie diagnoza autyzmu. Diagnozujemy w Szczecinie dzieci, młodzież i osoby dorosłe.