Obsesyjno-kompulsyjne zaburzenie (OCD) i trichotillomania (TTM) to dwa różne zaburzenia psychiczne, które często bywają ze sobą mylone. Choć mają pewne podobieństwa (np. powtarzalność zachowań), różnią się mechanizmami neurobiologicznymi, objawami, neuropsychologią oraz skutecznością leczenia.
W tym artykule wyjaśniamy, na czym polega różnica między OCD a trichotillomanią – zarówno w teorii, jak i w praktyce klinicznej.
1. Objawy – obsesje, kompulsje i nawyki impulsywne
OCD (obsesyjno-kompulsyjne zaburzenie):
- Główne objawy to natrętne, niechciane myśli (obsesje) i powtarzalne rytuały (kompulsje) mające na celu redukcję lęku.
- Przykład: osoba myjąca ręce dziesiątki razy dziennie z powodu strachu przed zarazkami.
- Działania są odbierane jako niechciane, uciążliwe i wywołujące cierpienie.
TTM (trichotillomania, zaburzenie wyrywania włosów):
- Kluczowym objawem jest kompulsywne wyrywanie włosów z głowy, brwi, rzęs lub innych części ciała.
- Czynność jest poprzedzona napięciem i kończy się chwilową ulgą.
- W przeciwieństwie do OCD – brak jest obsesyjnych myśli poprzedzających zachowanie.
➡️ Podsumowanie: OCD to zaburzenie lękowe z rytuałami obronnymi, TTM to zaburzenie z kręgu zaburzeń kontroli impulsów.
2. Neuropsychologia – różne deficyty poznawcze
OCD:
- Deficyty w funkcjach wykonawczych, takich jak planowanie, elastyczność poznawcza, podejmowanie decyzji.
- Sztywność myślenia i trudność z zatrzymaniem natrętnych działań nawet mimo ich irracjonalności.
TTM:
- Zidentyfikowano trudności w zakresie pamięci roboczej i kontroli impulsywności, ale brak poważnych zaburzeń planowania i organizacji działań.
- Mechanizm bardziej zbliżony do zaburzeń nawykowych niż lękowych.
3. Neurobiologia – różnice w strukturach mózgowych
OCD:
- Badania neuroobrazowe wykazują zwiększoną aktywność w korze oczodołowo-czołowej, jądrze ogoniastym i przednim zakręcie obręczy – strukturach związanych z przetwarzaniem lęku i kontrolą zachowania.
TTM:
- Zmniejszona integralność istoty białej w obszarach takich jak przednia część zakrętu obręczy, kora skroniowa i przednia dodatkowa kora ruchowa.
- Mechanizmy związane raczej z przetwarzaniem sensorycznym i impulsywnością niż z lękiem.
4. Skuteczność leczenia – SSRI nie zawsze działają tak samo
OCD:
- Dobrze udokumentowana skuteczność SSRI (selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny).
- Skuteczna bywa również terapia poznawczo-behawioralna z elementami ekspozycji i zapobiegania reakcji (ERP).
TTM:
- SSRI wykazują mniejszą i niestabilną skuteczność.
- Lepsze efekty notuje się przy stosowaniu leków przeciwpsychotycznych lub leczenia skojarzonego z terapią poznawczo-behawioralną skupioną na kontroli impulsów i bodźcach wyzwalających.
5. Współwystępowanie z innymi zaburzeniami
OCD:
- Często współwystępuje z fobiami, depresją, zaburzeniami lękowymi uogólnionymi, a także zaburzeniami tikowymi.
TTM:
- Rzadziej towarzyszy innym zaburzeniom lękowym.
- Może współwystępować z zaburzeniami afektywnymi, ale ogólnie ma niższy poziom współchorobowości niż OCD.
Podsumowanie różnic: OCD vs. TTM
| Obszar | OCD | TTM (Trichotillomania) |
|---|---|---|
| Objawy | Obsesje + kompulsje | Powtarzalne wyrywanie włosów |
| Motywacja | Lęk redukowany przez rytuały | Ulga po impulsie, brak obsesji |
| Funkcje poznawcze | Deficyty w planowaniu i elastyczności | Impulsywność, trudności w kontroli nawyków |
| Obszary mózgu | Kora oczodołowo-czołowa, jądro ogoniaste | Zakręt obręczy, przednia kora ruchowa, kora skroniowa |
| Leczenie | SSRI, terapia ERP | CBT, leki przeciwpsychotyczne, mniejsza skuteczność SSRI |
| Współchorobowość | Wysoka (lęk, depresja, fobie) | Niska do umiarkowanej |
Dlaczego warto znać te różnice?
Choć OCD i trichotillomania mogą wyglądać podobnie z zewnątrz, wymagają zupełnie innego podejścia terapeutycznego i diagnostycznego. Postawienie właściwej diagnozy to klucz do skutecznego leczenia, poprawy funkcjonowania i redukcji cierpienia psychicznego.
Jeśli podejrzewasz u siebie lub bliskiej osoby któreś z tych zaburzeń – skontaktuj się z psychologiem lub psychiatrą.
Bibliografia:
Polska:
- Rabe-Jabłońska, J., & Wciórka, J. (red.). (2010). Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny. Warszawa: PZWL.
- Wojnar, M., & Święcicki, Ł. (2012). Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne i pokrewne. Warszawa: Medycyna Praktyczna.
- Wolańczyk, T. (2015). Zaburzenia zachowania i emocji u dzieci – podejście poznawczo-behawioralne. Warszawa: PZWL.
Międzynarodowa:
- Chamberlain, S. R., Menzies, L., Sahakian, B. J., & Fineberg, N. A. (2007). Lifting the veil on trichotillomania. American Journal of Psychiatry, 164(4), 568–574.
- Stein, D. J., & Lochner, C. (2006). Obsessive–compulsive spectrum disorders: A multidimensional approach. Psychiatric Clinics of North America, 29(2), 343–361.
- Grant, J. E., Odlaug, B. L., & Kim, S. W. (2009). A double-blind, placebo-controlled study of lamotrigine in trichotillomania. Archives of General Psychiatry, 66(7), 756–763.
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th Edition (DSM-5). Arlington: APA.