Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) to diagnoza medyczna,
związana z określonymi różnicami w budowie i funkcjonowaniu mózgu. W konsekwencji dziecko może doświadczać trudności w obszarze emocji, aktywności ruchowej oraz procesów poznawczych.
Obraz zaburzenia jest bardzo szeroki, a objawy często wpływają również na codzienne życie społeczne, relacje z rówieśnikami i poczucie własnej wartości. Brak odpowiedniego wsparcia może skutkować pojawieniem się dodatkowych problemów, takich jak obniżona samoocena czy frustracja.
Dlatego tak ważne jest, by działania profilaktyczne i wychowawcze zaczynały się już w środowisku rodzinnym, które stanowi najbliższe i najważniejsze otoczenie dziecka.
Codzienne wyzwania i znaczenie nawyków.
Wyzwania związane z ADHD bardzo często przejawiają się w codziennych obowiązkach –
od nauki i odrabiania lekcji, przez dbanie o porządek, aż po rytuały związane z odpoczynkiem i snem. Kiedy drobne trudności zaczynają się kumulować, mogą być obciążające nie tylko dla dziecka, ale także dla jego opiekunów.
Dlatego podstawą jest tworzenie przejrzystej struktury dnia i utrwalanie dobrych nawyków. To właśnie one wprowadzają przewidywalność i poczucie bezpieczeństwa.
Kształtowanie rutyny
Dzień dziecka warto podzielić na krótsze etapy, w których przeplatają się obowiązki i
przyjemności. Dzięki temu dziecko nie czuje się przytłoczone, a perspektywa nagrody (np.
zabawy czy krótkiej przerwy) wzmacnia jego motywację.
Przydatne narzędzia:
- tradycyjne kalendarze i planery,
- tablice magnetyczne z zadaniami,
- kolorowe naklejki lub system punktów,
- aplikacje mobilne wspierające organizację.
Dobrą praktyką jest też trzymanie się stałych godzin – w ten sposób dziecko wie, czego
może się spodziewać. Szczególną wagę należy przykładać do poranków i wieczorów, bo to
one wyznaczają rytm całego dnia. Wprowadzając nowe rytuały, warto działać stopniowo,
tak aby nie były odbierane jako nagła rewolucja, ale raczej naturalna zmiana.
Odrabianie lekcji
Nauka w domu to jedno z większych wyzwań dla dzieci z ADHD. Brak koncentracji,
trudności w organizacji i szybkie zniechęcanie się mogą utrudniać pracę. Dlatego kluczową
rolę odgrywają rodzice lub opiekunowie, którzy powinni wspierać dziecko, a nie
zastępować je w obowiązkach.
Co może pomóc?
- Stała pora odrabiania lekcji – najlepiej zaraz po krótkim odpoczynku po szkole.
- Przygotowane i ciche miejsce do pracy – bez telewizora, radia czy głośnych rozmów w tle.
- Lista zadań do wykonania – widoczna, najlepiej w formie wypunktowanej kartki.
- Podział długich zadań na etapy – każde z nich traktujemy jako oddzielny cel.
- Krótkie przerwy – np. 5 minut ruchu po 20 minutach pracy.
- Podsumowanie – rozmowa o tym, co poszło dobrze, a nie tylko o błędach.
Warto pamiętać, że nagrody i pozytywne informacje zwrotne mają dużo większą moc niż
kary czy krytyka. Chodzi o to, by dziecko odczuwało satysfakcję z wysiłku i widziało, że
jego starania przynoszą efekt.
Rytuały wieczorne.
Dzieci z ADHD często mają trudności z przechodzeniem od aktywności do odpoczynku.
Dlatego wieczorne przygotowania powinny zaczynać się wcześniej.
Pomocne rytuały:
- przebranie się w piżamę przynajmniej godzinę przed snem,
- wspólne przygotowanie ubrań i plecaka na następny dzień,
- sprawdzenie prognozy pogody – daje dziecku poczucie sprawczości,
- ustalenie jasnych godzin wykonywania kolejnych czynności,
- wyłączenie urządzeń elektronicznych godzinę przed snem.
Światło emitowane przez telefony, tablety czy komputery zakłóca produkcję melatoniny –
hormonu odpowiedzialnego za sen. Zastąpienie wieczornego korzystania z ekranów
spokojnymi aktywnościami, np. czytaniem książki, układaniem puzzli czy rozmową, sprzyja
wyciszeniu.
Plany działania.
Dzieci z ADHD czują się bezpieczniej, gdy wiedzą, czego mogą się spodziewać. Dlatego
warto tworzyć z nimi plany dnia, tygodnia, a nawet plany realizacji pojedynczych zadań (np.
sprzątanie pokoju krok po kroku).
Plan powinien być widoczny i prosty – np. w formie tabeli lub obrazkowych ikon. Tworząc
go wspólnie z dzieckiem, rodzice dają mu poczucie sprawczości i odpowiedzialności. To nie
tylko ułatwia organizację, ale też wzmacnia relację i uczy samodzielności.
Wzmacnianie pozytywnych zachowań
Dzieci z ADHD często słyszą więcej uwag krytycznych niż pochwał, co wpływa na ich
poczucie własnej wartości. Tymczasem badania pokazują, że nagrody i pozytywne
wzmocnienia są znacznie skuteczniejsze w budowaniu motywacji niż kary.
Jak chwalić skutecznie?
- Pochwała powinna być konkretna: „Podobało mi się, jak samodzielnie uporządkowałeś biurko”, zamiast ogólnego „Dobrze się spisałeś”.
- Doceniamy nie tylko efekt, ale przede wszystkim wysiłek i starania.
- Proporcja komunikatów powinna być zachowana – minimum półtora raza więcej pochwał niż krytycznych uwag.
- Pozytywne podsumowanie dnia wzmacnia dziecko i daje mu motywację na jutro.
Rola rodziny
Rodzina stanowi dla dziecka z ADHD najważniejsze środowisko wsparcia. To tutaj
kształtują się nawyki, rytuały i wzorce radzenia sobie z trudnościami. Rodzice, którzy są
cierpliwi, konsekwentni i otwarci na dialog, pełnią rolę nie tylko opiekunów, ale także
przewodników w procesie rozwoju. Współpraca całej rodziny oraz spójne podejście dają
dziecku poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji.
Podsumowanie
Codzienność z dzieckiem z ADHD wymaga cierpliwości, wyrozumiałości i
systematyczności. Wypracowanie dobrych nawyków, tworzenie powtarzalnych rytuałów,
wspieranie samodzielności i wzmacnianie pozytywnych zachowań pozwala dziecku lepiej
radzić sobie z obowiązkami i budować zdrowe relacje. Choć bywa to proces wymagający i
pełen wyzwań, dobrze zorganizowany plan dnia, konsekwencja oraz wsparcie emocjonalne
ze strony bliskich znacząco poprawiają jakość życia zarówno dziecka, jak i całej rodziny.
📍 SensusBalans – Klinika Zdrowia Psychicznego
Szczecin, ul. Małopolska 11/2
📞 538 300 003
Bibliografia:
Leer, K. (2022). ADHD. Mózg łowcy i inne supermoce.
Karcz-Czajkowska, A. (2025). ADHD. Poradnik dla rodziców. Jak lepiej rozumieć i wspierać
swoje wyjątkowe dziecko. Warszawa: Mamania.
Chromik-Kovacs, J., Banaszczyk, I., & Zdrojewska, J. (2024). Jak pracować z dzieckiem z
ADHD w domu i szkole. Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.