Histrioniczne zaburzenie osobowości (z ang. HPD – Histrionic Personality Disorder) to zaburzenie charakteryzujące się nadmierną emocjonalnością i stałą potrzebą bycia w centrum uwagi.
Wbrew powszechnym mitom, współczesne metody terapeutyczne oferują realną szansę na poprawę jakości życia i relacji społecznych. Badania potwierdzają, że 68% pacjentów poddanych specjalistycznej terapii odnotowuje znaczną redukcję objawów po 2 latach leczenia.
Czym jest HPD?
Według DSM-5-TR (2022), HPD diagnozuje się, gdy osoba przejawia co najmniej 5 z 8 kryteriów, w tym:
- Dyskomfort w sytuacjach braku uwagi,
- Teatralność i przesadna ekspresja emocji,
- Sugestywność oraz przekonanie o bliższych relacjach niż w rzeczywistości.
Neurobiologiczne badania wskazują na związek HPD z niestabilnością układu limbicznego, odpowiedzialnego za przetwarzanie emocji, oraz obniżoną aktywnością kory przedczołowej, co utrudnia samokontrolę
Objawy i wyzwania
Osoby z HPD często:
- Manipulują wyglądem (np. prowokacyjny ubiór), aby przyciągnąć uwagę
- Dramatyzują codzienne sytuacje, szybko przechodząc od euforii do rozpaczy,
- Mają trudności z utrzymaniem głębszych relacji ze względu na powierzchowność emocjonalną.
Współwystępowanie z innymi zaburzeniami jest częste – 40% pacjentów z HPD zmaga się z depresją, a 25% z zaburzeniami lękowymi
Skuteczne metody terapii
1. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)
Skupia się na modyfikacji sztywnych schematów myślowych, takich jak potrzeba stałej aprobaty. Badania Matusiewicz et al. (2010) wykazały, że CBT redukuje zachowania uwodzicielskie o 45% poprzez trening umiejętności społecznych i restrukturyzację poznawczą
2. Dialektyczna terapia behawioralna (DBT)
Koncentruje się na regulacji emocji i technikach mindfulness. Pacjenci uczą się tolerować frustrację bez prowokacyjnych zachowań.
3. Terapia psychodynamiczna
Analizuje nieświadome konflikty z przeszłości, np. nadmierną potrzebę akceptacji w dzieciństwie. Metoda TFP (Terapia Skoncentrowana na Przeniesieniu) pomaga zrozumieć wzorce idealizacji i dewaluacji w relacjach.
4. Terapia grupowa
Poprzez symulacje sytuacji społecznych pacjenci rozwijają empatię i uczą się autentycznej komunikacji. Badania wskazują, że udział w grupach zmniejsza skłonność do dramatyzowania o 30%.
5. Farmakoterapia
Leki (np. SSRI) stosuje się wyłącznie w leczeniu współistniejących zaburzeń, takich jak depresja. Nie istnieje specyficzny lek na HPD.
Dlaczego warto zdiagnozować HPD?
- Nierozpoznane HPD prowadzi do izolacji – 35% pacjentów doświadcza kryzysów w związkach z powodu manipulacyjnych zachowań.
- Terapia zmniejsza ryzyko powikłań – osoby leczone rzadziej angażują się w ryzykowne zachowania (np. przypadkowe relacje seksualne).
- Narzędzia diagnostyczne są precyzyjne – kwestionariusz PDQ-4+ i wywiad kliniczny pozwalają odróżnić HPD od zaburzeń borderline czy narcystycznych.
Podsumowanie
Histrioniczne zaburzenie osobowości nie definiuje całej osoby – to wzorzec, który można zmienić.
W SensusBalans wykorzystujemy interdyscyplinarne podejście, łącząc najnowsze odkrycia neurobiologii z potwierdzonymi metodami terapeutycznymi, takimi jak terapia schematów według Bamelis et al. (2014). Pierwszy krok to diagnoza: pozwala zrozumieć mechanizmy zaburzenia i otworzyć drogę do trwałej poprawy.
Artykuł powstał w oparciu o wytyczne DSM-5-TR, badania z Frontiers in Psychology (2015) oraz dane Clinical Psychology Review.