Religia odgrywa znaczącą rolę w życiu wielu osób w Polsce. Dla części społeczności LGBT+ stanowi ważny element tożsamości i duchowego zakorzenienia, a dla innych źródło napięć i cierpienia. Badacze podkreślają, że wpływ religii na dobrostan psychiczny osób nieheteronormatywnych jest szczególnie widoczny w krajach o silnej tradycji religijnej oraz tam, gdzie religia przenika kulturę i życie społeczne.
W kontekście pracy psychologicznej i psychoterapeutycznej coraz częściej pojawia się potrzeba udzielania wsparcia osobom LGBT+, które próbują połączyć własną duchowość z akceptacją tożsamości. Specjaliści pracujący w obszarze zdrowia psychicznego zauważają, że temat religijności wymaga dużej wrażliwości i znajomości wyników badań, aby móc towarzyszyć pacjentom w ich indywidualnych zmaganiach.
Religia jako czynnik kształtujący postawy społeczne
Analizy socjologiczne i psychologiczne pokazują, że poziom religijności jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na postawy wobec osób LGBT+. Badania wielonarodowe potwierdzają, że im większa centralność wiary i częstsze praktyki religijne, tym niższa akceptacja dla nieheteroseksualności (Jäckle & Wenzelburger, 2015; Janssen & Scheepers, 2018).
W Polsce związek religii z tożsamością narodową dodatkowo wzmacnia przekonania konserwatywne. Ma to wpływ nie tylko na społeczne opinie, lecz także na proces kształtowania polityk publicznych dotyczących równości i praw człowieka. Badania wykazały, że religia w połączeniu z nacjonalizmem wzmacnia postawy homonegatywne, które stają się społecznie „normatywne” i trudniejsze do zakwestionowania (Ryszawy, 2025).
Doświadczenia osób LGBT+ a model stresu mniejszościowego
W literaturze psychologicznej szeroko opisano, jak stres wynikający z przynależności do grupy mniejszościowej wpływa na zdrowie psychiczne. Osoby LGBT+ uczestniczące w nieafirmujących wspólnotach religijnych częściej doświadczają:
- depresji
- lęku
- obniżonej samooceny
- konfliktu duchowego
- wewnętrznej homofobii
Barnes i Meyer (2012) zwracają uwagę, że negatywne przekazy religijne mogą zostać uwewnętrznione, co prowadzi do znaczącego spadku dobrostanu. Z kolei badania Zarzyckiej, Rybarskiego i Śliwaka (2017) pokazują, że osoby homoseksualne odczuwające religijną walkę wewnętrzną charakteryzuje wyższy poziom lęku i niższa satysfakcja z życia.
W praktyce terapeutycznej coraz częściej podkreśla się potrzebę zróżnicowanego podejścia, które uwzględnia zarówno duchowość pacjenta, jak i jego doświadczenia mniejszościowe. Subtelne połączenie tych obszarów pozwala na stworzenie przestrzeni bezpiecznego dialogu, co jest szczególnie ważne dla osób, które nie chcą wybierać między wiarą a własną tożsamością.
Stanowisko Kościoła Katolickiego i jego psychologiczne konsekwencje
Dokumenty Kościoła Katolickiego przedstawiają homoseksualność w sposób, który wyraźnie oddziela skłonność od czynów i wzywa osoby homoseksualne do życia w czystości (Olczyk, 2021). Tego rodzaju nauczanie może prowadzić do silnego konfliktu wewnętrznego u osób głęboko wierzących, powodując napięcie między normami religijnymi a własnymi potrzebami emocjonalnymi i relacyjnymi.
Literatura opisuje liczne przypadki, w których osoby LGBT+ przeżywają kryzys duchowy, poczucie odrzucenia lub duchową stratę. Kryzysy te mogą przybierać różne formy i często prowadzą do poszukiwania wsparcia psychologicznego lub wspólnot alternatywnych.
Wspierające wspólnoty i inkluzywna teologia
Choć część środowisk religijnych pozostaje nieafirmująca, rozwijają się inicjatywy, które oferują osobom LGBT+ przestrzeń akceptacji. Badania opisują, że wspólnoty afirmujące oraz inkluzywna teologia wzmacniają dobrostan psychiczny wierzących osób LGBT+ i umożliwiają integrację wiary z tożsamością (Baird i in., 2024).
W Polsce bardzo ważną rolę pełni fundacja Wiara i Tęcza, która skupia osoby wierzące LGBT+ oraz ich rodziny. Jej działania, takie jak warsztaty, rekolekcje i grupy wsparcia, tworzą bezpieczną przestrzeń dla duchowości osób nieheteronormatywnych (Dzierżanowski & Fundacja Wiara i Tęcza, 2024). Badania Doroty Hall (2016) pokazują, że takie wspólnoty znacząco zmniejszają poczucie wstydu i izolacji oraz wzmacniają zdrowie psychiczne.
Konieczność zmiany społecznej i edukacji
Raporty europejskie i krajowe podkreślają wysoki poziom dyskryminacji wobec osób LGBT+, także w kontekście instytucji religijnych (KPH & Lambda Warszawa, 2021). Dlatego ważna jest dalsza praca edukacyjna, przeciwdziałanie przemocy symbolicznej oraz tworzenie przestrzeni dialogu.
W pracy psychologów, psychoterapeutów i specjalistów wspierających osoby LGBT+ coraz ważniejsze staje się uwzględnienie ich duchowości i potrzeb emocjonalnych, szczególnie w sytuacji, gdy wiara jest istotną częścią tożsamości.
Bibliografia
Ališauskienė, M., Grzymala-Mosczynska, H., Prusak, J., & Zrinščak, S. (2025). Queer Migration in Catholic Countries of Central and Eastern Europe. Religions, 16(7), 881.
Baird, R., Hutchins, C. H., Kosanovich, S. E., & Dabbs, C. R. (2024). Queer Experiences of Religion. Sexes, 5(4), 444–460.
Barnes, D. M., & Meyer, I. H. (2012). Religious affiliation, internalized homophobia, and mental health. American Journal of Orthopsychiatry, 82(4), 505–515.
Borowik, I., Grygiel, P., & Zwierżdżyński, M. (2024). The Religiosity of Polish Roman Catholics and the Meanings They Attribute to Homosexuality. Sex Research & Social Policy, 21, 110–131.
Dzierżanowski, M., & Fundacja Wiara i Tęcza. (2024). Wiara w kolorach tęczy. Fundacja Wiara i Tęcza.
European Commission & PTPA. (2020). Długa droga do równości osób LGBTI.
European Union Agency for Fundamental Rights. (2020). A long way to go for LGBTI equality.
Hall, D. (2013). Religia i nieheteroseksualność. Studia Socjologiczne.
Hall, D. (2016). W poszukiwaniu miejsca. Chrześcijanie LGBT w Polsce.
Jäckle, S., & Wenzelburger, G. (2015). Religion, religiosity, and attitudes toward homosexuality. Journal of Homosexuality, 62(2), 207–241.
Janssen, D. J., & Scheepers, P. (2018). How Religiosity Shapes Rejection of Homosexuality Across the Globe. Journal of Homosexuality, 66(14), 1974–2001.
Kampania Przeciw Homofobii & Lambda Warszawa. (2021). Sytuacja społeczna osób LGBTA w Polsce.
Olczyk, M. (2021). Moralne aspekty homoseksualizmu w wypowiedziach Magisterium Kościoła. Verbum Vitae, 39(1), 369–396.
Rye, B. J., & Goldszmidt, R. (2025). A Comparative Analysis of Attitudes Toward Sexual Orientation and Gender Identity Minority People. Social Sciences, 14(3), 145.
Ryszawy, S. (2025). Attitudes of Believers and Non-Believers Towards LGBT People. Studia Socjologiczne, 159–179.
Silvestre Cabrera, M., Royo Prieto, R., & Aristegui Fradua, I. (2024). Attitudes towards Homosexuality in Europe. Sexes, 5(2), 148–162.
Zarzycka, B., Rybarski, R., & Śliwak, J. (2017). Religious comfort and struggle among Roman Catholic Polish men. Journal of Religion and Health, 56, 2162–2179.